Verborgen pareltjes van 160 jaar innovatie bij Opel

• Uit de archieven van Opel: vondsten die historie hebben geschreven
• Van wijngaard tot akker: machines van Opel die agrarisch werk lichter maakten
• Van tweewielers tot vliegtuigen: Opel maakte mensen niet alleen met vier wielen mobiel
• Bovenop het nieuws in de wereld: het bioscoopjournaal ‘Opel Wochenschau’

Amsterdam. Van naaimachines tot fietsen en auto’s – de historie van Opel kent vele succesvolle creaties. In zijn 160-jarige bestaan heeft het merk legendarische automobiele bestsellers gecreëerd, inclusief de vroege ‘Doktorwagen’, de Opel Olympia, de Kadett en de Kapitän, en niet te vergeten de recente modellen Corsa, Mokka en de nieuwe Astra. Toptechnologie en innovatie bereikbaar maken voor iedereen is altijd de drijfveer van Opel geweest en niet alleen voor auto’s. Opel keek verder dan zijn vertrouwde horizon en ontwikkelde producten met het stempel ‘made in Rüsselsheim’ die ook naar hedendaagse begrippen opzienbarend zijn, ook al zijn ze in de vergetelheid geraakt. De producent heeft ook in de agrarische sector naam gemaakt en Opel koos het luchtruim. Het merk heeft wereldwijd zijn sporen nagelaten op heel wat terreinen.

Kurkmachines Made by Opel: gewild bij wijnmakers

Het is algemeen bekend dat oprichter Adam Opel in 1862 begon met de productie van naaimachines. Vier jaar na zijn overlijden (1895) startten zijn vrouw Sophie en zijn zoons met de bouw van auto’s. Minder bekend is dat Opel met succes vanaf 1885 gedurende tien jaar machines maakte voor de wijnbouw in Duitsland. Inspelend op een suggestie van naburige wijnmakers nam Adam Opel namelijk een kurkmachine op in zijn fabricageprogramma en werd daarmee in Duitsland de eerste leverancier van machines die een kurk in wijnflessen drukten.

Ondanks de grote vraag was er wel een probleem. Het bleek een nogal seizoensgebonden product. Wat niet gold voor de naaimachines en de fietsen die Opel in 1887 aan het fabricageprogramma toevoegde. De vraag daarnaar ging het hele jaar door. Dus toen Adam Opel in 1895 was overleden, hebben zijn zoons de productie van kurkmachines overgedragen aan de Opel-medewerkers Blöcher en Lorenz. Zij startten voor zichzelf en profiteerden nog lang van de goede reputatie van Opels kurkmachines.

Opel als pionier van gemotoriseerde ploegen: de reus in het veld

Grote stalen wielen, met daarvoor een kloeke motor en een metalen geraamte daarachter – wat is dat? Een gemotoriseerde ploeg! Opel presenteerde deze monumentale machine in 1911. Het motorblok had een cilinderinhoud van tien liter en leverde 60 pk. De motor bevond zich dus voor de wielen, als een soort contragewicht voor de bestuurder en de zes ploegscharen daarachter. Met deze kolos wilde Opel boeren een alternatief bieden voor de stoomploegen van destijds. De motorploeg was namelijk door één persoon te bedienen, wat niet gold voor een stoommachine. Volgens de productbeschrijving ‘was het mogelijk om per dag tien tot twaalf hectare niet al te zware grond te ploegen’. Dat zou de boer flink wat werk en tijd besparen. Het pakte anders uit. De akkers in de regio Rijn-Main waren te klein om makkelijk met de machine te kunnen werken. Opel stopte de productie, de Eerste Wereldoorlog brak uit en daarna is het project niet meer voortgezet. Opel was echter wel de eerste autoproducent die een agrarisch voertuig ontwikkelde.

Twee meter in de lucht: pionier met hefwagen

Op initiatief van Heinrich Müller, destijds wethouder transport in Rüsselsheim, ontwikkelde Opel in 1936 een hefwagen. Die werd verkocht voor 3.750 Rijksmark. Met een laadvermogen van 3 ton en een hefhoogte van twee meter was die toentertijd baanbrekend. De transporter met hefinstallatie werd aangedreven door een 1,5-liter motor van 27 kW (35 pk) en werd op basis van de Blitz en de Olympia van 1938 geleverd. De brandstoftank had een inhoud van 30 liter. Eigenlijk was hij bedoeld voor snelheden tot 40 km/u, maar hij kon sneller rijden. Er zijn zo’n driehonderd exemplaren gebouwd. In 1940 verkocht Opel de productie onder licentie aan een andere Duitse voertuigproducent. De belangrijkste klanten waren de Deutsche Reichsbahn en Deutsche Post. In 1976 waren er nog zo’n zestig Opels Blitz-heftrucks in gebruik. Eentje staat nu in Deutsches Landwirtschaftsmuseum (DLM) in Hohenheim vlak bij Stuttgart. Bij liefhebbers van historische voertuigen is het voertuig bekend als ‘Hubmüller’ (Lifting-Müller), vernoemd naar Heinrich Müller.

De eerste Opel motorfiets: motor ontmoet fiets

Het is bijna vergeten dat Opel aan het begin van de vorige eeuw verdienstelijk was met de ontwikkeling van motorfietsen. In 1901 bracht Opel zijn eerste model uit, de zogenoemde ‘Motorzweirad’ (gemotoriseerde tweewieler) – waaraan heel goed is te zien dat hij afstamt van een fiets. Het was de opmaat naar exemplaren die in latere jaren volgden, met een in het frame geïntegreerd motorblok en riemaandrijving voor het achterwiel. Met een vermogen van 1,75 pk kon de gemotoriseerde tweewieler een snelheid van 40 km/u halen. Het werd een succes en meerdere modellen volgden. De laatste creatie van Opel was de Motoclub 500, die van 1928 tot en met 1930 is geleverd. Ondanks dat er al modernere prototypes werden getest, besloot de nieuwe grootaandeelhouder General Motors om de motorproductie in 1930 te staken.

Het luchtruim in: met de Opel vliegtuigmotor

Behalve de gemotoriseerde ploeg bood het jaar 1911 nog een primeur – de Opel-vliegtuigmotor. De vraag naar betrouwbare, soepele en krachtige vliegtuigmotoren was rond 1910 enorm gestegen. De motorbouwers in Rüsselsheim gingen de uitdaging aan en kwamen met een viercilinder watergekoelde motor van 65 pk die met 130 kg destijds extreem licht was. Het blok was gebaseerd op de automotoren van die tijd. De vliegtuigmotor debuteerde op de luchthaven van Darmstadt. De eerste vlucht met een Opel-motor werd uitgevoerd door luchtvaartpionier August Euler in een dubbeldekker. Dat gebeurde in aanwezigheid van de toen 71-jarige Sophie Opel en haar vijf zoons. Ook Prins Heinrich van Pruisen en Groothertog Ernst Ludwig van Hessen waren getuige van de eerste vlucht. Later produceerde Opel nog zescilinder vliegtuigmotoren, onder licentie tijdens de Eerste Wereldoorlog. De ontwerpen Argus (Type As III O) en BMW (Type IIIa O) onthullen hun origine uit Rüsselsheim door de letter ‘O’. Kort voor het einde van de oorlog ontwikkelden de Opel-specialisten een negencilinder vliegtuigmotor met 200 pk. Die is nog wel getest maar er heeft nooit een exemplaar de fabriek verlaten.

Vanuit Rüsselsheim: bovenop het nieuws in de wereld

Ten tijde van de Weimar-republiek bloeide de filmindustrie op. Bioscopen schoten als paddenstoelen uit de grond en trokken miljoenen bezoekers. Die kwamen niet alleen om films te bekijken, maar ook om zich via nieuwsbulletins te laten informeren over ontwikkelingen in de wereld op sociaal, cultureel en sportief vlak. Vanaf midden jaren twintig bood de ‘Opel Wochenschau’ (Opel-weekjournaal), een compilatie van nieuwsberichten, gesponsord door de producent uit Rüsselsheim. Afleveringen van de ‘Opel Wochenschau’ van 1926 en 1927 bevinden zich in het Federaal Archief in Koblenz. Items die men kan zien zijn onder meer de opening van de Zugspitze-spoorlijn, de viering van het 300-jarige bestaan van New York, maar ook de optocht van prijswinnende Opels in een bloemencorso in Frankfurt en gewaagde stunts met voertuigen met het Opel-logo. Zoals gebruikelijk bij bioscoopjournaals in die tijd ontbrak geluid en werden de beelden afgewisseld met tekstblokken. Voor kijkers waren deze bulletins revolutionair. Voor het eerst konden zij met eigen ogen talrijke evenementen overal ter wereld zien.

Door de jaren heen hield Opel een vinger aan de pols met het volgen van ontwikkelingen buiten de automobiele wereld en het vervaardigen van zaken die vandaag de dag nog steeds verrassend zijn. In de miniserie over de verborgen pareltjes komen bijvoorbeeld ook de activiteiten van Opel als meubelmaker aan bod. En is te zien wat Opel van doen heeft gehad met wintersport: deel 2 (binnenkort) van de ‘verborgen pareltjes’ uit de Opel-archieven bevat nog meer interessante verhalen over objecten, waarvan sommige een cultstatus hebben verkregen – en die ook onmisbaar zijn in elke Opel van dit moment.

Voor meer informatie:

Jeroen Maas, Manager Public Relations
Telefoon:        +31 (0)653 203 986
E-mail:            jeroen.maas1@stellantis.com